Siirt,Tillo, Ayd覺nlar
Perembe, Temmuz 23, 2009 23:11
GENEL.
Evet, birazda uzaklar, 羹lkemizin uzak kesimlerini gezmeye ne dersiniz. Tek bir ger癟ek var, Siirt y繹resi ve civar覺nda iseniz, mutlaka Ayd覺nlara gitmelisiniz, ger癟ekten g繹r羹lmesi gereken bir yer. En b羹y羹k 繹zellii ise, g羹n羹m羹zden y覺llarca 繹nce, b繹lgede yaayan insanlar覺n taraf覺ndan yarat覺lan 覺覺k sistemi ve bilim y繹n羹nden ve de 繹zellikle astronomi y繹n羹nden yakalanan 羹st d羹zey. Elbette, buran覺n dinsel y繹nden de y羹kl羹 bir ge癟mii var. 襤l癟e, t羹rbe ve ziyaret yerlerinin 癟ok oluu nedeniyle, y繹re halk覺n覺n ve dier b繹lgelerden gelen ziyaret癟ilerin ak覺n覺na uramakta.
Ula覺m 癟ok kolay. Siirten yakla覺k yirmi dakikada ulaabileceiniz, g羹zel bir asfalt yol ile buraya gidiyorsunuz. Peki; Siirte ula覺m nas覺l diye merak edenler olabilir. Evet; Siirte oluman覺n bir癟ok yolu var. Hava yolu ile ulamak m羹mk羹n. Ayr覺ca karayolu elbette. Diyarbak覺r-Batman-Siirt karayolunu kullanabilirsiniz. Bu yol; yakla覺k 180 km. D羹zg羹n ve g羹zel bir yol.
TAR襤H襤.
襤l癟enin tarihi 癟ok eskilere dayan覺yor. Hiristiyanl覺k ve 襤slam d繹nemlerinde, k羹lt羹rel bir merkez olmu. 1514 y覺l覺nda, Yavuz Sultan Selim taraf覺ndan, ald覺ran seferi s覺ras覺nda, Osmanl覺 egemenliine girmi. 襤sminin anlam覺 (Tillo), S羹ryanicede Y羹ksek Ruhlar ve Arap癟ada ise; Til; Ayd覺nlar, Tillo ise Ayd覺nlar覺 kar覺lamak anlam覺na gelir. Tillo, 1990 tarihinde il癟e olmu ve Ayd覺nlar ismini alm覺. Dikkate deer bir konu: buran覺n insan覺n覺n eitime, okumaya 繹nem vermesi. Ge癟mi d繹nemde de bu b繹yle imi. San覺r覺m: Ayd覺nlar, kelimesinin buraya isim olarak verilmesinin temelinde, eitime, bilime ve ilime yatk覺n ve 繹nem veren insanlar覺n burada yaamas覺 b羹y羹k etken.
襤LEDE YAAMI 襤S襤MLER.
襤SMA襤L FAK襤RULLAH HZ.
Yaam 繹yk羹s羹n羹n 繹nemli kesitleri 繹yle say覺labilir. 40 ya覺na kadar, g羹nlerinin 癟ounu oru癟 tutarak ge癟irmi. Orucunu, daima birka癟 kuru 羹z羹m tanesi ile a癟m覺. K羹癟羹c羹k bir odaya ( 癟ilehane) girerek, 40 g羹n konumadan, yeme-i癟meden kesilmi. K覺rk覺nc覺 g羹n, g繹z羹n羹 a癟t覺覺nda ise, bir tas su i癟mi, bir par癟a nar ve ekmek yiyerek, kendine gelmitir.
B羹y羹k kerametleri olmutur. Bunlardan en 繹nemlisi, kuyu olay覺d覺r. 48 ya覺nda iken, komular覺ndan biri vefat eder. Akam, onlar覺n evine gider. Taziyede bulunduktan sonra, namaz vakti, izin al覺p evden ayr覺l覺r. Ancak, d繹n羹 yolunda, avluda, i癟inde su bulunmayan, 22 metrelik bir k繹r kuyuya d羹er. Camide bulunmad覺覺n覺 g繹ren insanlar onu aramaya 癟覺karlar. Taziye evinden 癟覺kanlar taraf覺ndan, kuyudan gelen sesler 羹zerine, kuyuya inilir ve kendisine ula覺l覺r. Ufak s覺yr覺klar d覺覺nda, vicudunda herhangi bir yara ve k覺r覺k olmad覺覺 g繹r羹l羹r. Kuyuya d羹t羹羹n羹 hat覺rlamaz, ama kuyuda bulunduu s羹rede, y羹ce Allah覺n tecelli s覺fat覺yla kar覺lat覺覺n覺 ve bir癟ok evliyan覺n ruhu ile tan覺t覺覺n覺 s繹yler. Yaam覺nda, daha sonraki y覺llarda, bir yandan her kesimden insanlar覺 irad ederken, dier yandan da er-i ve m羹spet ilimlerde, bir癟ok ilim adam覺 yetitirir. Mezar覺, Ayd覺nlardad覺r. l羹m羹nden sonra, kendisini, d羹nyaya tan覺tan ise, 繹rencisi 襤brahim Hakk覺 Hz. olmutur.
G羹n羹m羹zde, 襤smail Fakirullah Hz. nin yaad覺覺 yerleri g繹rmek m羹mk羹n. zellikle; 40 g羹n kald覺覺 k羹癟羹c羹k bir oda (癟ilehane) g繹r羹lebilir. Bah癟esindeki nar aac覺 g繹r羹lebilir. Bu nar aac覺n覺n bug羹nk羹 yeri, bir yaz覺l覺 eserde, evin plan覺 i癟inde g繹sterilmitir. Yani, y羹zy覺llard覺r ayn覺 yerde durmaktad覺r. Nar bitkisinin, g羹n羹m羹zdeki 繹mr羹n羹n enfazla 20 y覺l olduu d羹羹n羹ld羹羹nde, halen ayn覺 yerde bulunan, g繹vdesi kuru ancak zaman覺 geldiinde, y覺lda 3-5 meyve veren bir aa癟. Bu aa癟, y羹zy覺llard覺r ayn覺 yerde ve meyve vermeye devam ediyor.
Kuyu g繹r羹lebilir. Ancak, g羹n羹m羹zde bu kuyuda su var, su i癟ilebiliyor, g羹zel bir tad覺 var.
襤BRAH襤M HAKKI HZ.
Erzurumun Hasankale il癟esinde domutur. Babas覺, bir ekilde Tilloya geldiinde, onunla birlikte gelmi ve 襤smail Fakirullah Hz.nin 繹rencisi olmutur. G羹n羹n artlar覺na g繹re; 癟ok ileri d羹zeyde dini ve fenni bilimleri 繹renmitir. Tasavvuf ve edebiyatta, psikoloji ve sosyolojide, t覺p ve astronomide ve pek 癟ok ilim dal覺nda, b羹y羹k yetenek g繹stermitir.
Dounun yetitirdii bu b羹y羹k alim, k覺sa zamanda, d羹nya 癟ap覺nda 羹n salm覺t覺r. Bat覺l覺lar ona, dounun Leonardo Da Vincisi derler. 襤nsanl覺a b覺rakt覺覺 eserler, onun ahsiyetinin ve ilminin faziletlerini g繹sterir. Ama, bu eserlerden en b羹y羹羹 ve a覺rt覺c覺 olana, yaratt覺覺 覺覺k yans覺mas覺 d羹zeneidir.
MAR襤FETNAME VE EV MZE.
En 繹nemli yaz覺l覺 eseri; Marifetnamedir. 1757 y覺l覺nda, ansiklopedi t羹r羹nde yaz覺lm覺t覺r. 1836 ve 1964 y覺llar覺nda M覺s覺rda, 1868, 1889 ve 1914 y覺llar覺nda ise 襤stanbulda bas覺lm覺t覺r. Ortalama, 600 b羹y羹k sayfa kadard覺r. El yazmas覺, orjinal n羹shalar, bug羹n halen Ayd覺nlarda yaayan, torunlar覺ndan, Saadettin Toprak taraf覺ndan muhafaza edilmektedir.
Ama, nas覺l muhafaza. Evinde, b羹y羹k癟e bir salon 繹zel olarak dizayn edilmi. Salonun duvarlar覺 caml覺 panolar haline getirilmi ve bu panolar i癟ine, o devirde kullan覺lan 癟eitli aletler, cihazlar, marifetname ve dier el yazmas覺 eserler konulmu. Yani, resmi bir m羹ze s繹zkonusu deil. Ancak b繹lgeye gittiinizde g繹receksiniz ki, Saadettin Toprak, ger癟ekten genellikle ziyaret癟iler geldiinde, evini yani m羹zeyi onlara a癟覺yor ve hatta ziyaret癟iler misafir kabul edilip, ikramda bile bulunuluyor. Yinede, acaba bu k羹lt羹r hazinesinin, devlet korumas覺na al覺nmas覺nda yararm覺 var? Bilmiyorum. Umar覺m, bu k羹lt羹r hazinemizin ba覺na bir ey gelmez ve gelecek nesillere, ayn覺 ekilde aktar覺r ve onlar覺n da, bunlar覺 g繹rmesini salar覺z.
Bu arada, marifetnameden bir nebze de olsa s繹zetmekte yarar olabilir. 羹nk羹, ilgin癟 bir kitap, daha dorusu o g羹nlerde yaz覺lm覺 olmas覺 ve yaz覺lanlar ilgin癟. Dini 繹zellikteki yaz覺lar a覺r bas覺yor. Ama bunun d覺覺nda: yal覺n ve bileik cisimler, madenler, bitkiler ve insan anlat覺lm覺. Sonra: geometri, astronomi ve takvim konular覺. Corafyaya ait b繹l羹mler, enlem ve boylamlar anlat覺lm覺. Hi癟bir 癟ada yerin d繹nd羹羹ne inananlar eksik olmam覺t覺r yorumu yaz覺lm覺. Bunu d羹羹nenlerin dahi, hiristiyan d羹nyas覺nda, afaroz edildii ve b羹y羹k ikencelere maruz kald覺覺 bir d繹nemde.
襤nsan vucudu estetik y繹nden incelenmi, vucut ile huy aras覺ndaki iliki anlat覺lm覺, ruha, sal覺a ve 繹l羹me ait geni bilgiler verilmi. renim yol ve y繹ntemleri, 繹rencinin hocas覺na kar覺 tak覺nmas覺 gereken tutum, ana ve babaya kar覺 sevgi ve sayg覺, evlenme ve evlenmede aranacak nitelikler anlat覺lm覺. Bu kitab覺n en ilgi 癟ekici b繹l羹mlerinden birisi de, en sondaki d羹nya haritas覺. 襤nce 癟izgilerle, titizlikle 癟izilmi. San覺rs覺nz ki, bunu 癟izen g繹ky羹z羹ne 癟覺kt覺 ve oradan bu haritay覺 癟izdi, evet, ite Amerika k覺tas覺 dahi g繹sterilmi bir harita. Deerlendirmek size kalm覺.
Evet, ev m羹zede, bulunan dier belli bal覺 metalar unlar;
1. Maarifetnamenin orjinal n羹shalar覺 ile birlikte, bir癟ok el yazmas覺 kitap.
2. D羹nya, bir aa癟 k羹re 羹zerine 癟izilmi, enlem ve boylamlar g繹sterilmi. Ama merkez, yani d羹nyan覺n merkezi olarak, bug羹nk羹 襤ngiltere-Greenw覺ch deil, Tillo g繹sterilmi, minik bir 癟ivi 癟ak覺larak,
3. Mevsimleri, bur癟lar覺 ve 繹nemli y覺ld覺zlar覺 g繹steren g繹kk羹re. (aa癟tan yap覺lm覺)
4. Y覺ld覺zlar覺, konumlar覺n覺, yerlerini ve y羹ksekliklerini g繹steren metal cihazlar.
5. zellikle, uzun s羹re g繹ky羹z羹n羹 seyrederken kulland覺覺 baston ( tutamak k覺sm覺nda, minicik bir delik, oradan uzun s羹re g繹ky羹z羹n羹 seyrederken odaklanmak i癟in san覺r覺m kullan覺lan bir delik)
6. Ruzname. 1753 y覺l覺nda yap覺lm覺, y羹zy覺llarca takvim ilevini g繹rm羹 bir ara癟, 52,5 cm. 癟ap覺nda bir aa癟 羹zerine gerilmi bir derinin, bir癟ok daire ve yar覺癟aplara b繹l羹nmesiyle olumu bir takvim. Siirt ve Tillo gibi, 40 nc覺 enlemde bulunan yerlere g繹re d羹zenlenmi. Bir y覺l覺n, herhangi bir ay覺n覺n bir g羹n羹 aran覺rken, bunun, haftan覺n hangi g羹n羹 olduu, o g羹n g羹nein ne zaman doup ne zaman batt覺覺 kolayca bulunabiliyor. Duvar ve cep takvimlerinin bulunmad覺覺 bir devirde, bu arac覺n 繹nemini d羹羹n羹n.
襤SMA襤L FAK襤RULLAH HZ. TRBES襤.
T羹rbe, 襤brahim Hakk覺 Hz. taraf覺ndan yapt覺r覺l覺r. Bir b羹y羹k, iki k羹癟羹k kubbe, bir hol ve bir kuleden ibaret. T羹rbenin 繹zellii; 襤brahim Hakk覺 taraf覺ndan ger癟ekletirilen 覺覺k yans覺mas覺d覺r. 襤brahim Hakk覺, 繹nce, Ayd覺nlara 3-4 km. uzakl覺ktaki bir tepe 羹zerine, har癟 kullanmadan, bir ta duvar yapar. (kaletul Ustad) Ancak, bu duvar覺n ortas覺nda 4050 cm. ebad覺nda bir boluk yani pencere yeri b覺rak覺r. Her y覺l, gece ve g羹nd羹z羹n eit olduu, 21 Mart g羹n羹, yeni doan g羹nein ilk 覺覺klar覺 bu duvara vurduunda, t羹rbenin t羹m羹 ve Tillo g繹lgede kal覺rken, ortadaki boluktan t羹rbenin yan覺ndaki kuleye yans覺yan 覺覺nlar, kulede k覺r覺larak, t羹rbeye yani sandukan覺n baucuna d羹er. Bu olay, y羹zy覺llarca, hery覺l 3-5 saniye kadar s羹rer. 襤brahim Hakk覺, olay覺 yaratmas覺ndaki sebebi u s繹zleri ile a癟覺klar. Yeni y覺lda doan g羹nein ilk 覺覺klar覺, hocam覺n ba覺n覺 ayd覺nlatmaz ise, ben o g羹nei neyleyim? Evet, hocas覺na bu derece b羹y羹k bir sayg覺 ve muhteem bir 覺覺k d羹zenei yaratan deha.
Ancak, ne yaz覺k ki, bu 覺覺k d羹zenei, y覺llarca yans覺d覺ktan sonra, t羹rbenin restorasyonu esnas覺nda, 1960 l覺 y覺llarda bozulur. lkenin ve Avrupan覺n bir癟ok konu ile ilgili bilim adam覺 b繹lgeye gelmesine ramen, 覺覺k yans覺ma d羹zeneini yeniden yapamazlar, g羹n羹m羹zde yans覺ma olmamakta.
Evet, bu yans覺ma 繹zellii yan覺nda, t羹rbeye girerken, sizi iki aa癟 kar覺lar, Bunlar y覺lan ve aslan kafas覺 ekline alm覺 aa癟lar, ilginizi 癟ekecek. Bak覺n bakal覺m, sizlerde bu benzetmeleri yapacakm覺s覺n覺z. Bunun hikayesi de var.
GAVSUL MEMDUH CAM襤襤.
Rasul kuva tepesindedir. 1309 y覺l覺nda ina edilmitir. Giri kap覺s覺ndaki ilemelerde, ta i癟iliinin nadir 繹rnekleri g繹r羹lebilir. Cami i癟inde, Fakirullah覺n torunu, Gavsul Memduh Hz. nin t羹rbesi vard覺r. Sandukay覺 癟evreleyen parmakl覺klar 羹zerinde, iki cam k羹re ilgi 癟ekicidir. 繹yleki, bu k羹relerden bir tanesi cenneti tasvir etmekte, dieri ise cehennemi tasvir etmektedir. Gavsul Memduh taraf覺ndan yap覺lan bu k羹relerden cenneti tasvir eden i癟indeki ayd覺nl覺k ile, cehennemi tasvir eden ise i癟indeki koyuluk-karanl覺k ile g繹ze batar. Nas覺l yap覺ld覺klar覺 me癟hul, cam k羹re, i癟lerindeki tasvirler ilgin癟.
Evet, Ayd覺nlar g羹zel ve irin bir il癟e. Ama daha 癟ok dinsel y繹n羹 a覺r basan, yani t羹rbeleri youn ve manevi hayat覺n teneff羹s edildii bir yer. Ancak, burada ger癟ekten, o g羹n羹n artlar覺nda, b羹y羹k ilim adamlar覺 da yetimi. Bunlar覺n yaratt覺klar覺 eserler, hala g繹r羹lebilmekte ve incelendiinde ger癟ekten o g羹n羹n artlar覺nda yarat覺lm覺 b羹y羹k ilim dehalar覺 olduklar覺n覺 kabul etmemek m羹mk羹n deil. Ayd覺nlara giderseniz, g繹recekleriniz bunlar. D繹n羹te Siirt 襤line uramay覺 ihmal etmeyin. Zaten 癟ok yak覺n. Siirtten; siirt f覺st覺覺 al覺n, gerek kendiniz ve gerekse e ve dostlar i癟in hediyelik. Ayr覺ca, zaman覺n覺z varsa, Siirtte, buraya has perde pilav覺 yemeyi ve buraya 繹zg羹 kebab覺 tatmay覺 sak覺n ihmal etmeyin.
MA襤TA says:
Austos 13th, 2009 at 11:51
ben izmirde oturuyorum day覺mlar覺n hepsi orda hocal覺k yapmakla g繹revli tillo insan覺 huzura kavuturan bi okadarda insan覺 ferahlatn bi yer helleki o evliyalari yokmu tillo SANA HASRET襤M SANA KAVUACAGIM GN BEKL襤YORUM 襤NAALLAH